Psikolojik öğrenme güçlüğünü, öğrenme ve başarı gösterme yetilerinin baskıya uğraması şeklinde tanımlıyoruz. Bunun nedeni çocuğun kendi içinde yaşadığı psikolojik çelişkilerdir ve gerginliklerdir.  Bunlar anne-baba ve çocuk  arasındaki önemli ilişki bozukluklarından dolayı ortaya çıkarlar.

Başarısızlık ve öğrenme güçlüğü bir yandan çocuğun veya gencin içinde bulunduğu koşulların bir yandan da ebeveynlerin içlerinde bulundukları koşulların bir sonucu olarak görülebilir.

Çocuk bir travma, ağır bir hastalık veya ölüm gibi zor psikososyal şartlar içinde bulunmuş ve bu durumlara uyum göstermekde zorlanmış olabilir. Bu tür uyum zorluğu olan çocuklar okul başarılarında inanılmaz gerilemeler gösterirler.

Okul fobisi ve okul korkusunda da ileri derecede okulda başarısızlık görürüz. Okul korkusu okula, öğretmene veya derslerden birine aşırı derecede isteksiz davranma ve o durumdan korkma şeklinde tanımlanır. Çoğunlukla okul korkusunun merkezinde başarısızlık ve sınav korkusu yatar. Bunun nedenleri ise ailelerin hayalî beklentileri, uygun olmayan çalışma koşulları ve kısmi öğrenme zorluklarıdır.

Okul fobisi denildiğinde ise merkezde ayrılma korkusu yer alır yani okula karşı yöneltilmiş bir korku yoktur. Ama sonuçta çocuk ebeveynlerinden ayrılmak istemediği için bu korku okul başarısını olumsuz şekilde etkiler.

Ergenlik kendine özgü duygusal dalgalanmalar, gelişimsel ödevler ve psikolojik açıdan merkez konularla dolu bir geçiş dönemidir. Birçok ergen bu gelişimsel değişikliklere stres ve krizlerle cevap verir. Bu tür ergenlik krizleri daha ileri giderek duygusal bozukluklara, asosyal gelişimlere, ilaç-madde bağımlılığından psikozlara kadar uzanan geniş bir yelpazeye dönüşebilir. Bu gelişim krizleri çoğunlukla geçici olmasına rağmen sadece ağır öğrenme bozuklukları olarak da karşımıza çıkabilir. Ergenlik okul yönünden ciddi sorunların yaşandığı öğrenme motivasyonunun azaldığı ve sonuçta sıklıkla sınıf tekrarlanmalarının yaşandığı bir dönemdir.

Sonuçta psikolojik öğrenme bozukluklarının merkezinde uzun süreli duygusal bozukluklar yatar. Korku ve depresyon olumlu başarı motivasyonu ile bağdaşmaz. Aile içindeki ihmalkarlık, yoksunluklar ve kötü davranışlar genel psikolojik bütünlüğü bozacağı gibi çocuğun veya gencin öğrenme ve başarı gösterme yetilerini de oldukça azaltır.

 Korkulu bastırılmış bir çocuğun duygusal dayanıklılığı aile içinde yaşanılan kötü şartlarla –şiddet vs-birleşir ve okula aşırı derecede yansır. Duygusal kişilik gelişiminin sekteye uğraması kendi başına hareket etme korkusunu destekler ve okul başarısını sekteye uğratır.

Okul başarısında ailenin sunduğu koşullar ve yetiştirme tarzı çok önemli bir yer tutar.

Ailenin çocuğa karşı aşırı ilgisi, aşırı beklentiler veya ihmalkarlık bunun yanında fazla karışma kısıtlama gibi dengesiz eğilimler çocuğun ruhsal gelişimine ve dolayısıyla başarısına olumsuz etkide bulunur. Bunun yanında aile içinde okul başarısının önemine fazla yer verilmesi olayın başka boyutunu oluşturur. Burada ailenin tatmin edilmemiş başarı isteği çocukta duygusal blokelere sebep olur ve bu da öğrenme bozukluklarını beraberinde getirir. Burada ailenin davranışında bir yandan fazla istekler ve beklentiler bir yandan da bu istekler doğrultusunda çocuğun kendisine bağımlı ve hep küçük kalmasını isteme görülür. Örneğin annenin 7.sınıftaki çocuğa ev ödevlerini yaptırması ve kontrol etmesi gibi. Burada çocuk kendi otonomisini kazanamaz ve özgüveni tamamiyle zedelenir. Ailenin bu koruyucu tavrı çocuğun hata yapma ve başarısız olma deneyimlerini elinden alır. Böylece çocuk gerçeklere uyum sağlayamaz ve çelişki çözme yetisini kazanamaz.

Çocuğun okul başarısını olumsuz etkileyen bir diğer durum ise ailenin okula ve öğretmenlere karşı gösterdikleri direnç ve uzaklıktır. Öğretmenlerin ebeveynler tarafından sürekli eleştirilmesi ve saygı gösterilmemesi çoğu zaman ebeveynlerin sosyal kıskançlığından ileri gelir ve altında istem dışı kendini yetersiz hissetme duyguları yatar. Bunun sonucunda aile çocuğun ön plana çıkmasını ister ve bunun içinde aşırı başarı bekler. Çocuğun başarısızlığını tamamen okula ve okul koşullarına yüklemek ise öğrenme ve başarı isteğinde baskılanmalara, sektelere yol açar. Çünkü özeleştiri, hata analizi ve gerçeklik ortadan kalkmış olur.

Peki ne yapılabilir? 

Bu tür durumlarda profesyonel yardım alınmalıdır. Bir yandan aileye yönelik danışmanlık yapılabilir diğer yandan ise çocuk merkezli psikoterapi uygulanılablir. Burada amaç başarısızlıkta rol oynayan önemli faktörleri değiştirmek, başarı motivasyonunu artırmak ve çocuğun tekrar başarılı olmasını sağlamaktır.

Aile çocuğun başarısızlığındaki payını anlamalı, tespit etmeli ve aynı zamanda profesyonel yardım ile bunu değiştirmeye çalışmalıdır.

Dr. R. Hülya Bingöl